Symbolen en metaforen
- Symboliek
Symboliek
" Het leven is een proces, om te worden wie men is."
Bij De Spiraal wordt veel aandacht besteed aan de taal van de innerlijke verbeelding, zoals metaforen, fantasie, imaginatie, visualisatie, dromen, sprookjes, innerlijk kind, mandala's, kaarten (tarot), enzovoort.
Bij onderzoeken naar, verklaren van en spreken over begrippen als psyche, geest, ziel, wil of instinct wordt duidelijk dat onder psychologen niemand precies kan aantonen of benoemen wat deze begrippen inhouden. Er zijn zelfs stromingen die stellen dat het onbewuste niet bestaat.
Freud ontdekte het - door Jung benoemde - persoonlijk onbewuste. Dit bestaat uit alle vergeten gebeurtenissen uit iemands individuele leven. Het kan ook gaan om verdrongen gebeurtenissen die zó pijnlijk zijn, dat ze als het ware 'met geweld' vergeten zijn. Therapie kan dan bestaan uit het weer bewust maken van deze ervaringen met als doel het rouwproces tot zijn recht te laten komen. Jung voegt aan het persoonlijk onbewuste nog een dimensie toe, het collectief onbewuste, dat niet individueel verworven is maar overgeërfd en gedeeld. Het collectief onbewuste drukt zich uit in archetypisch gevormde voorstellingen. Dit is het meest centrale begrip in Jungs psychologie.
Het was Jung opgevallen dat in de dromen en fantasieën van zijn patiënten dezelfde motieven opdoken als in de sprookjes en mythen van de wereldliteratuur. Eerst noemde Jung deze motieven oerbeelden (Burckhardt). Het begrip oerbeeld houdt in dat we de beelden van dromen, sprookjes en mythen kunnen terugbrengen tot steeds weer terugkerende algemeen herkende grondpatronen. In dit verband spelen symbolen, zoals trouwens ook in het bewuste, een grote rol. De symbolische taal is dezelfde taal die in de oudheid werd gebruikt om mythen en religieuze overtuigingen in uit te drukken. Het is misschien oorspronkelijk wel de taal van al het denken geweest in een tijd waarin het onbewuste en het bewustzijn nog niet zo scherp gescheiden waren. Nu het bewust redeneren en de causale logica zo belangrijk zijn geworden en de huidige mens in wetenschappelijk opzicht zoveel kennis heeft van de uiterlijke wereld, wordt de vreemde voorstellingswereld van onze dromen, fantasie en intuïtie vaak onbegrijpelijk gevonden.
Kenmerkend voor een symbool is dus dat het een actief beeld is, energie heeft en zowel een universele als een specifiek persoonlijke betekenis heeft. Alle symbolen kunnen een dubbelzinnige betekenis hebben en zowel positief als negatief uitgelegd worden. Symbolische betekenissen worden vaak gevormd door de levenservaring. Een "dieper weten" wordt aangeraakt en dit kan grote zeggingskracht hebben voor zowel lichaam als geest. Een symbool verwijst naar een onbewust, verhuld gebied, iets dieps en complex dat we niet ineens kunnen bevatten, maar dat we op een bepaald niveau wel kennen en kunnen invoelen. Door dit beeld kunnen tegenstellingen samengebracht worden. Zoals we een spiegel gebruiken om te tonen hoe we er van buiten uitzien kan de taal van de beelden onze innerlijke werkelijkheid weerspiegelen.
Na de breuk met Freud ging Jung een eigen vorm van analyse ontwikkelen, de analytische psychologie. Deze heeft als één van de kernbegrippen de individuatie. Dit houdt in dat de mens probeert al zijn latente mogelijkheden te verwerkelijken en te worden wie hij werkelijk is. Deze scholingsweg is een lang proces van leren en veranderen en het kennis nemen van de schaduwkanten van de persoonlijkheid.
Toen Jung ontdekte dat beelden uit dromen van zijn patiënten grote overeenkomsten vertoonden met oude alchemistische voorstellingen heeft hij zich in de alchemie verdiept. Aanvankelijk kwam deze symboliek hem raadselachtig en onzinnig voor. Na studie kwam hij echter tot de conclusie dat er een parallel te trekken is tussen het alchemistische proces en het psychische proces van de ontwikkeling van de persoonlijkheid, het individuatieproces.
De metafoor van de onderzoeker die van lood goud tracht te maken heeft betrekking op de mysteriecultuur die wij vandaag de dag aanduiden als holisme, namelijk de verbinding tussen lichaam en geest. 'Alchemical psychology' en 'alchemical hypnotherapy' zijn op dit moment in de Verenigde Staten nieuw benoemde disciplines die zijn gebaseerd op deze eeuwenoude verschijningsvormen.
De mens heeft altijd gezocht naar de betekenis van zijn dromen. Vroeger werden daarvoor medicijnmannen of priesters geraadpleegd, tegenwoordig zoekt men zelf, vaak met behulp van een begeleider, dit kan een therapeut zijn maar ook een bekende die zich vanuit fascinatie en interesse in dromen verdiept.
De literatuur over dromen is zeer uitgebreid, waarbij heel verschillende theorieën en benaderingen bestaan om met dromen bezig te zijn. Er is ook uitgebreid onderzoek verricht naar wat er gebeurt in hersenen en lichaam tijdens de slaap.
Wie zich in de wonderbaarlijke wereld van dromen gaat verdiepen komt in aanraking met vele vragen, zoals bijvoorbeeld:
- wat betekenen de beelden in mijn droom
- waarom droom ik juist nu deze droom
- hoe komt het dat mijn dromen soms zo levendig zijn en soms niet
- hebben mijn dromen voorspellende kenmerken, of gaat het juist over het verleden.
Wat dromen zo bijzonder maakt is, dat we de meest vreemde, spannende en ongelofelijke situaties kunnen meemaken die soms zo levensecht lijken dat we het nooit meer vergeten. Er zijn dromen die zich herhalen op precies dezelfde manier, dromen die zich herhalen en steeds een stapje verder gaan, en soms denk je midden in een droom: "ik droom"!
Opvallend is, dat dromen veel intensiever en duidelijker kunnen worden door er aandacht aan te besteden, bijvoorbeeld door bijhouden van een droomdagboek. Zo kan het leven in "droomtijd" een belangrijke toevoeging en ondersteuning worden aan het "wakkere" leven. Het werken met dromen kan op een creatieve manier zoals: tekenen, schilderen, boetseren, sprookjes schrijven; en therapeutisch, bijvoorbeeld door middel van gesprekken, metaforen en trancewerk.
Sinds Jung de aandacht heeft gevestigd op de symboliek zijn we ons steeds meer bewust geworden hoe belangrijk de "innerlijke" taal voor ons is. De betekenis van onze innerlijke beelden (dromen, visualisatie, imaginatie, dagdromen) ligt in de beelden zelf. Daarin is ieder mens verschillend. Als vier mensen dromen over een hek is voor de één het hek "iets wat dicht kan", voor de ander "iets wat open kan" de volgende is eens belemmerd door een hek, en nummer vier viel ooit van een hek en kreeg straf. Wat het hek nu komt doen in hun droom, wat dat voor hen betekent, en wat het doet met hun gevoel en eventuele beslissingen is een fascinerende ontdekkingstocht.
Dromen kunnen ineens een rol gaan spelen, en soms ontstaat dan de wens om meer te weten en er intensief mee bezig te zijn. Instinctief kan men voelen dat de droom iets belangrijks heeft te vertellen. Dit kan ook een compensatie zijn voor gemis aan gevoelsdiepte of avontuur in het dagelijkse bestaan.
De weg van de sjamaan
Navajo Indian Song of Sacred Awareness
In beauty I walk
With beauty before me I walk
With beauty behind me I walk
With beauty above me I walk
With beauty above and about me I walk
It is finished in beauty
It is finished in beauty
Het pad van de sjamaan is een pad van zoeken naar harmonie in balans met de natuur. In het sjamanisme gaan we ervan uit dat alle mensen op aarde met elkaar verbonden zijn en dat we als broers en zusters van de dieren, planten, bergen en rivieren op aarde zijn.
De natuur bezit een wijsheid waarvan we kunnen leren en een bewustzijn waarmee we in verbinding kunnen komen. De sjamaan doet oefeningen en ontwikkelt vaardigheden om zich bij dit bewustzijn aan te sluiten en contact op te nemen met de kracht van de natuur, om kennis op te doen over het bieden van hulp en heling.
Dit gebeurt met behulp van verschillende vormen van trance (een veranderde bewustzijnstoestand). Iedereen kan met behulp van zelfhypnose oefenen om met de aandacht bij zichzelf naar binnen gaan en zo, in contact met het onbewuste en het innerlijk weten, hulpbronnen aan te boren, en het contact met de natuur waarmee we zijn verbonden te versterken.
Spiralen
De naam van Praktijk de Spiraal kwam in een droom, in 1992. Deze naam is gebleven en wordt steeds vertrouwder, terwijl de afbeelding nog weleens wisselt.
 |
 |
Er zijn veel verschillende afbeeldingen van spiralen, cirkelvormig, links- of rechtsdraaiend, de dubbele of drievoudige spiraal. Deze laatste wordt triskele of triskelion genoemd en is symbool van de cyclus van leven, dood en wedergeboorte.
 |
 |
Vooral de Kelten hebben veel afbeeldingen van spiralen nagelaten, op begraafplaatsen, rotsen en als motief voor decoratie. Veel van deze afbeeldingen worden gevonden in Frankrijk en Ierland.
 |
 |
Ook vindt men spiralen in houtsnijwerk bij de Maori's en tatoeages bij stammen op de eilanden in de zuidelijke stille oceaan, duidelijk met een magische bedoeling.
Als kosmisch symbool is de spiraal de natuurlijke vorm van groei. Vanuit de culturele geschiedenis is het een symbool van eeuwig leven geworden. In het centrum bestaat de complete balans: het punt waar hemel en aarde zijn verbonden. Het menselijk bestaan is cyclisch, alles komt steeds terug als bij een cirkel, en dan op een steeds ander niveau. De mens zoekt zijn weg in een spiraal, soms ook verbeeld als labyrint.
Spiraalvormen bestaan in de natuur van de hemelse galaxieën tot wervelwinden en draaikolken, van opgerolde slangen en conisch gevormde schelpen tot menselijke vingertoppen - en tot de dubbele helix-structuur van DNA in de kern van iedere cel.
Ingekerfde spiralen op megalieten suggereren een labyrint-achtige reis naar het hiernamaals en misschien een terugkeer daarvan. De slangen die zich rondom elkaar kronkelen suggereren een balans tussen tegengestelde principes, het yin-yang-principe.
Er zijn aanwijzingen dat in sommige beschavingen de spiraal veel te maken had met de zon, waarbij onderscheid werd gemaakt tussen de zomerzon en de winterzon.
Belangrijk symbolisch verschil is de draaiïng van buiten naar binnen (klokwijze) die te maken heeft met de meditatieve en introspectieve inkeer van de druk bezette hedendaagse mens, én de draaiïng van binnen naar buiten die aangeeft het bewust maken van het onbewuste.
Deze laatste betekenis is de basis van waaruit bij Praktijk de Spiraal wordt gewerkt.
De vragen die de cliënt zichzelf stelt:
- Wie ben ik eigenlijk echt diep binnen in mijzelf;
- Wat is daarbij echt belangrijk voor mij;
- Wat heeft mijn eigen innerlijke wijsheid mij te zeggen.
Door het, onder persoonlijke begeleiding, komen bij de antwoorden op deze vragen kan bewustwording groeien. Zo draait de spiraal zich verder en verder naar buiten en kan het 'ervaringsleren' steeds meer bijdragen tot persoonlijke ontwikkeling en groei. Dan draait deze spiraal richting innerlijke kracht en persoonlijke vrijheid.
